قلعه گبری در متون تاریخی
اهالی محل، قلعه را به زمان «جمشید شاه» از شاهان پیشدادی نسبت میدهند. نسبت دادن قلعهی گبری به جمشید پادشاه اساطیری اولینبار در کتاب تاریخ قم به قلم حسن بن محمد بن حسن قمی مشاهده شده است. اینکه به نظر میرسد جمکران همان جمکرت یا جمکرد باشد و ورِ جمشید در آن واقع شده است. (تاریخ قم، ۱۳۶۱: ۶۰)
ور جمکرد یعنی شهر یا دژی که جمشید آن را ساخت. (ور+جم+کرد) یکی از مهمترین الگوهای طراحی شهری در ایران است که به نظر میرسد شهرهای متعددی بر اساس طرح و الگوی آن در دوران پیش از اسلام و همچنین دوران اسلامی طراحی و ساخته شده بود. (سلطانزاده، ۱۳۹۰: ۲۶) جم فرزند ویونگهان، یکی از پادشاهان اسطورهای هند و ایرانی است که در هند با نام یمه شناخته میشد و نخستین کس از بیمرگان بود که به سبب کفر گفتن و پیروی از اهریمن، امکان بیمرگی و جاودانگی خود را از دست داد و راه مرگ را پیمود تا راه رستاخیز و جاودانگی را به مردم نشان دهد. (آموزگار، ۱۳۸۷: ۵۳)
«اهورامزدا جمشید را از فرا رسیدن یک دوره سرما و یخبندان شدید آگاه میکند و به او دستور میدهد که محوطه یا غاری مربع شکل بسازد که تخم و نسل انسانها، جانوران و گیاهان و آتش را به آنجا ببرد تا حیات در آن منطقه از بین نرود، در ضمن برخی از خصوصیات مهمی که فضای فوق بر اساس آن باید طراحی و ساخته شود، به جمشید گفته میشود. (سلطانزاده، ۱۳۹۰: ۲۶) در آنجا وری بساز مربع شکل که هر ضلعش به درازای یک میدان اسب باشد برای سکنای مردم بساز و مربعش که هر ضلعش به درازای یک میدان اسب باشد برای گاوهای شیرده بساز…»
به نظر میرسد مربع بودن قلعه گبری، بر تشدید شباهت این مکان با ور جم بیارتباط نباشد...