چه خانه های تاریخی در قم هست؟ 

خانه امام خمینی (ره)

خانه تاریخی امام خمینی (ره) که سالیانه میزبان گردشگران داخلی و خارجی زیادی است،به عنوان خانه انقلاب نام گرفته است.این بنا در محله یخچال قاضی ساخته شده است.این بنا دو طبقه همکف و زیرزمین بنا شده است.خانه امام خمینی (ره) از نظر تزیین  سطح های داخلی و سطوح خارجی آجری ساده و یکدست بدون نقش دارد.

خانه شاکری یا حاج عسگرخان

خانه ای در خیابان آذر یا طالقانی قم واقع شده که قدمتی قاجاری دارد و در کوچه عسگر خان و آیت الله بروجردی و یا مصطلح به تکیه آسید حسن ، خانه شاکری یاحاج عسگر خان است.

در این مسیر خانه های علمای تراز اولی مانند آیت الله عبدالکریم حائری، آیت الله بروجردی، و آیت الله گلپایگانی واقع شده اند و گذری ست که از یک سو به بازار و

سوی دیگر به حرم مطهر می رسد.

این خانه تنها خانه قاجاری قم است که سردر آن دو طبقه است، و با توجه به ویژگیهای معماری احتمالا قدیمی ترین خانه قاجاری هم هست.

ستون های سنگی و آجرکاری تزیین شده و هشتی مستطیل شکل از ویژگی های این بناست. 

در کنج جنوب غربی این خانه حیاط خلوت اختصاصی قرار دارد که احتمالا به عنوان بهار خواب از آن استفاده می شده است.

خانه آیت الله بروجردی

خانه آیت الله بروجردی که این هم در کوچه تکیه آسد حسن (کوچه ۱۱۲ خیابان طالقانی یا آذر)واقع شده ،و توسط تاجر معروف قمی، علی اکبر بلور فروش ساخته شده است.

این بنا ا دو بخش بیرونی و اندرونی است. اتاق های این منزل ۷ باب است.

ستون های این بنا از سنگهای یک تکه ساخته شده، و حوض وسط توسط یک جوی آب که از بیرون می آمده و پر می شده، و از سمت دیگه خونه بیرون می رفته است،

امکان آبگیری را برای آن فراهم می کرده است. 

این خانه آب انبار دارد که اکنون چاپخانه است. سید علی بلور فروش این خانه را به عشق چهارده معصوم بنا نهاد،

و در آن ۱۴ ستون، ۱۴درب و ۱۴ پنجره به کار برده است.

خانه آیت الله حائری یزدی

خانه آیت الله حائری یزدی که در کوچه آسد حسن (کوچه ۱۱۲ خیابان طالقانی یا آذر) واقع شده و ورودی بنا شامل سردر، ورودی کوتاه، طاق قوسی به شکل رومی از آجر دارد که از طریق پاگرد به حیاط مرکزی ارتباط می یابد.

خانه لاجوردی

خانه لاجوردی واقع در کوچه ۱۱ خیابان باجک یا همون ۱۹ دی (سه راه باغ پنبه) است
وجه تسمیه این خانه از مالک آن، حاج جعفر لاجوردی فرش فروش و معتمد محل گرفته شده است.
این خانه شامل جبهه شمالی و جنوبی است، ساختمان جبهه جنوبی در دوره قاجاری و جبهه شمالی آن در اوایل دوره پهلوی ساخته شده است. سرستونها از نوع کِرِنتی هستند و پس از ایوان، هشتی کوچکی وجود دارد که سه درب به آن باز میشود.درب های ۵ دری، ۳ دری و قهوه خانه.این قابلیت بازدید عموم را ندارد.

خانه آیت الله شاهرودی

در انتهای کوچه ارک،خانه آیت الله شاهرودی واقع شده است و این خانه تاریخی متعلق به اواخر قاجار شناخته می شود، از ویژگی های این بنا، آجرکاری ساده و لعاب دار سه اتاق و آب انباری که در حال حاضر پر و تبدیل به کتابخانه شده است.
این سه اتاق همچنان اصالت خود را دارند همچنین  ۶ طاقچه و ۶ شِبهِ ستون که به زیبایی این بنا افزوده اند و برقرارند.

خانه آیت الله روحانی

در محله سلطان شریف (خیابان انقلاب یا چهار مردان) متعلق به آیت الله سید حاجی روحانی و دوران قاجار است.
این خانه دارای زیرزمین چلیپای که فضای آن با بادگیر خنک و تهویه می شود، و توسط دو ورودی با حیاط ارتباط پیدا می کند.
در گوشه شمالی حیاط آب انبار دارد.
در همین خیابان و گذر شادقلی خان خانه حاج باقر روحانی هم قرار دارد که جز بادگیر بلند و برجسته هیچ ظاهر بیرونی ندارد. این خانه که بازهم در دوران قاجار بنا گردیده دارای چندین ویژگی ست:
شاه نشین تابستانی با بادگیر منفرد که به زیر زمین متصل است.
شاه نشین زمستانی که فضای بیشتری رو شامل میشه و در جبهه غربی است.
بخش دیگه، بخش خدمه است و در گوشه جنوب شرقی واقع شده است.
بخش چهارم که حیاط  و مربوط به بهار خواب است.

خانه های حاجی خان زند و حاج علی زند

در خیابان چهارمردان در کوچه ۱۷ واقع شده است.  خانه های حاجی خان زند و حاج علی زند است که متصل و چسبیده به هم هستند. تعلق تاریخی این خونه ها قاجاری و سردری کوتاه و قوسی شکل دارند. ویژگی های بارز خونه حاجی خان زند، پاگرد ۵ ضلعی یا همون هشتی که متصل کننده به حیاط مرکزی یا همان میانسرا ست و شش دری بخش شمالی با ستون های سنگی و بادگیرهای دوگانه که به زیر زمین شاه نشین جبهه شرقی مرتبط هستند.
درب های این خونه از چوب گردو هستند و ارزش خاصی به این بنا دادند.
از ویژگی خانه کناری این خانه، حاج علی خان زند، شاه نشین تابستانی با بادگیر منفرد و درب های ارسی در جبهه شرقی، نشیمن زمستانی که فضای بیشتری از این خانه گرفته و بخشی که متعلق به خدمه بوده و هست و در طرف غرب قرار گرفته
لازم به ذکر است که بدانیم این خونه در حال حاضر با کاربری موزه مردم شناسی و معاونت صنایع دستی اداره میراث و گردشگری فعال است.

خانه توکلی 

در محله چهل اختران که از محله های پرسابقه و تاریخی قم به حساب میاد، و در خیابان آذر یا طالقانی واقع شده، خانه تاریخی توکلی با سردری بسیار شاخص و برجسته دارای طاق نمایی با تزیینات آجری پرکار و ستون هایی از سنگ و در گل میخ کوبی شده رخ نمایی میکند.
در جبهه شمالی و جنوبی اون پنج دری هایی ساخته شده و در هر جبهه ایوان های سراسری ستون دار قرار دارد و زیر زمین این بخش از خانه دارای تزیینات قابل توجه و چشمگیر در سر ستون ها و پوشش ها دارد.

خانه تاریخی علامه

خانه تاریخی دیگری که در ۴۵ عمار یاسر یا محله میدان میر با کاربری رستوران سنتی فعالیت می کند، خانه علامه است که این بازسازی و کاربری پذیرایی باعث رونق و ماندگاری توسعه گردشگری می گردد.

 خانه تاریخی یزدان پناه

خانه یزدان پناه که اسم خود را از مالکش گرفته است از خانه های بزرگ عصر قاجاریه و دو تا در ورودی دارد. این ورودی ها که یکی ساده با کارکرد اختصاصی با دسترسی به زیر زمین و اتاقهای پنج دری جبهه شمال شرقی است و دیگری سردری بلند با طاق شَلجَمی آجری چهار تَرَک با چهار ستون مدور سنگی با سرستون و پایه ستون های حجاری شده و لب چینی هرّه سردر با کاشی های کنگره ای و آجربری است که از طریق پاگرد و دالان جبهه شمال شرقی به ایوان شمالی و سپس به حیاط مرکزی (میانسرا) متصل می شود.
فضاهای اصلی خانه شامل اتاقهای ۵ دری که در سه جبهه شمال شرقی، شمال غربی و جنوب غربی قرار گرفتند. بخش جنوب شرقی با سکوی دو ستونه و فضاهای در جانب آن به سرویس های بهداشتی متعلق بوده است.
شاخص ترین قسمت خانه، اتاق ۵ دری جبهه شمال غربی که دارای کرسی چینی مرتفع تر، ستون های سنگی و شاه نشین با پوشش قالب بندی است.
پلکان سنگی حیاط مرکزی را به ایوان متصل می کند. و فضای اختصاصی خونه با باغچه های مجزا از طریق یکی از اتاقهای این بخش قابل دسترسی است. زیر زمین گسترده جبهه شمال غربی بنا نیز با کاربری مطبخ و انباری بوده و فضاهای زیرزمین شاه نشین اصلی در قسمت شمال غربی، به عنوان آب انبار و سرداب استفاده میشده است.

خانه ملاصدرا :

این بنا در بافت قدیم شهرستان کهک در محله «چاله حمام» واقع شده است. 

محمد بن ابراهیم بن یحیی شیرازی ملقب به صدرالمتالهین و معروف به ملاصدرا از بزرگان فلاسفه اسلامی و از بزرگترین دانشمندان جهان در حکمت الهی در شیراز به دنیا آمد. و محل دفن ایشان را  بصره و یا نجف اشرف می دانند. گفته شده است که این خانه مدتی محل اقامت وی بوده است و به این عنوان مشهور است. 

معماری بنا متشکل از شبستانی گنبد دار و چلیپا شکل ( چهار صفه) است که گرداگرد آن را در دو طبقه حجره ها و اتاق هایی در بر گرفته اند. متاسفانه قسمت اعظم بنا تخریب شده گونه ای که از ۸ اتاق پیرامون شبستان تنها یک اتاق باقیمانده است. 

در حال حاضر خانه شامل یک گنبد و سه صفه است. 

تزیینات بنا شامل گچبری سجاده ای و مشبک های گچی در قسمت نورگیر هاست. 

بخش های اصلی محوطه دارای الحاقاتی مانند:  بنای چهار صفه، و بنای موسوم به عصاری که در شمال غربی باغ  و مسجد آقا در شمال شرقی باغ است

سخن آخر:

در گشت و گذار در قم کدام یک از خانه های تاریخی را دیده اید؟